Pod koniec sierpnia, w dniach 29 i 30 sierpnia 2025 roku, w siedzibie Stowarzyszenia Twórców Sztuki Ziemi Lubaczowskiej w Lubaczowie odbyły się warsztaty haftu lubaczowskiego. Spotkanie poprowadziła Ewa Szałańska – twórczyni, która od lat zajmuje się haftem krzyżykowym, a swoją pasją dzieli się zarówno z lokalną społecznością, jak i z uczestnikami projektów promujących dziedzictwo regionu. Warsztaty zorganizowano w ramach projektu „Etnoperformance – wokół skrzyni wiannej”, którego celem jest nie tylko nauka tradycyjnych technik rękodzielniczych, ale także refleksja nad tym, co z przeszłości przekazujemy przyszłym pokoleniom.
Piękno haftu lubaczowskiego
Haft lubaczowski, choć mniej znany niż niektóre inne szkoły hafciarskie w Polsce, ma wyjątkowy charakter. Ewa Szałańska, która prowadziła zajęcia, od ponad dwóch dekad doskonali tę sztukę, traktując ją zarówno jako formę wyrazu artystycznego, jak i sposób na chwilę wytchnienia od codzienności.
Podczas warsztatów uczestnicy mieli okazję zapoznać się z tradycyjnymi wzorami oraz spróbować swoich sił w tworzeniu własnych kompozycji. Spotkanie było nie tylko okazją do nauki techniki, ale też do odkrycia, jak wiele radości i satysfakcji daje sam proces tworzenia.
Skrzynia wianna – dawniej i dziś
Tematem przewodnim całego cyklu warsztatów w ramach projektu jest motyw skrzyni wiannej, symboliczny przedmiot, w którym dawniej gromadzono posag panny młodej. Były w niej przechowywane tkaniny, stroje, haftowane obrusy czy koronki – wszystko to, co stanowiło dowód pracowitości i umiejętności kobiety oraz było fundamentem przyszłego domowego życia.
Podczas spotkania w Lubaczowie toczyły się rozmowy o tym, jak tę tradycję można rozumieć współcześnie. Uczestnicy zastanawiali się, jakie wartości, wzorce i umiejętności wkładamy dziś do metaforycznej skrzyni wiannej. Czy są to nadal przedmioty materialne, czy raczej wspomnienia, doświadczenia i zdolności, które chcemy przekazać młodszym pokoleniom? Wspólna dyskusja pokazała, że dziedzictwo kulturowe nie ogranicza się tylko do namacalnych przedmiotów, ale obejmuje również pamięć, relacje i sposób patrzenia na świat.
Spotkanie międzypokoleniowe
Jednym z największych atutów warsztatów była ich integracyjna forma. Wzięły w nich udział osoby w różnym wieku – zarówno te, które od dawna interesują się rękodziełem, jak i te, które dopiero stawiały pierwsze kroki w hafcie. Dzięki temu warsztaty stały się przestrzenią międzypokoleniowego dialogu.
Praca nad haftem, wymagająca cierpliwości i skupienia, sprzyjała rozmowom i wymianie doświadczeń. To właśnie w takich chwilach ujawnia się największa wartość projektu – nie tylko odtwarzanie dawnych technik, ale również tworzenie wspólnoty opartej na dzieleniu się wiedzą, pasją i tradycją.
Tradycja w nowoczesnym kontekście
Warsztaty haftu lubaczowskiego pokazały, że tradycja nie musi być zamknięta w muzealnych gablotach. Może być żywa, praktyczna i atrakcyjna również dziś – wystarczy nadać jej nowy kontekst. Wykorzystanie haftu do zdobienia współczesnych ubrań, dodatków czy przedmiotów codziennego użytku sprawia, że staje się on elementem, który łączy pokolenia i pozwala z dumą nosić w sobie cząstkę lokalnej historii.
Projekt Etnoperformance – wokół skrzyni wiannej kontynuuje swoją drogę, zbliżając się ku finałowi. Każde warsztaty to kolejny krok w stronę głębszego zrozumienia, że dziedzictwo kulturowe nie jest tylko przeszłością – jest również fundamentem naszej teraźniejszości i przyszłości.
Iwona Pawelec Burczaniuk
fot. Robert Kryla
