16 maja znowu spotkamy się w Gorajcu. W miejscu, gdzie pamięć o zniesieniu pańszczyzny nigdy do końca nie zniknęła. Pamięć, która przez lata żyła bardziej w opowieściach, pieśniach i rodzinnych historiach niż w podręcznikach. W tym roku wracamy do tego tematu przy okazji 178. rocznicy zniesienia pańszczyzny w Galicji. Nie po to, żeby robić szkolną akademię o historii, ale żeby jeszcze raz przyjrzeć się temu, skąd jesteśmy i jak wiele z tamtego świata nadal zostało w języku, relacjach i sposobie patrzenia na rzeczywistość. W Gorajcu te spotkania od początku wyglądały trochę inaczej. Bardziej jak rozmowa i bycie razem niż oficjalne wydarzenie. Z historią obecną między warsztatami, wspólnym jedzeniem i muzyką, która kończy dzień późnym wieczorem. Tegoroczne obchody współorganizowane są wraz z Narodowym Instytutem Kultury i Dziedzictwa Wsi.
Rozmowy wokół pamięci i pańszczyzny
Centralnym punktem tegorocznego programu będzie rozmowa wokół pańszczyzny i chłopskiej historii, z udziałem osób od lat zajmujących się pamięcią, kulturą i historią społeczną z różnych perspektyw. Grzegorz Ciećka, regionalista i badacz kamieniarki bruśnieńskiej, od lat dokumentuje przydrożne krzyże, dawne cmentarze i ślady kultury Roztocza. Magdalena Zych, antropolożka kultury i kuratorka związana z Muzeum Etnograficznym w Krakowie. Zajmuje się historią społeczną i współczesnym odczytywaniem dziedzictwa ludowego. Eliza Proszczuk, działająca na styku sztuki, haftu i tradycyjnego rzemiosła. Tomasz Kosiek, antropolog badający pamięć i tożsamość pogranicza. Robert Gmiterek, poeta, fotograf i pisarz od lat opisujący historię Roztocza i ludzi związanych z tym miejscem. Będzie też możliwość zobaczenia wystawy „Chłop niewolnik? Opowieść o pańszczyźnie” i spojrzenia na historię z perspektywy, która przez bardzo długi czas nie miała zbyt wiele miejsca w oficjalnej narracji.
Warsztaty, rzemiosło i wspólne działanie
Rozmowy, to nie wszystko. W programie są warsztaty kamieniarki bruśnieńskiej prowadzone przez Grzegorza Ciećkę, warsztaty haftu z Elizą Proszczuk, plecenie wieńców z Marią Czachór i działania kulinarne przygotowane przez Koło Gospodyń Wiejskich. W dzwonnicy cerkiewnej będzie można zobaczyć także wystawę prac szydełkowych Marii Puchały. To kolejny fragment lokalnej opowieści zapisanej nie w książkach, ale w materiale, wzorach i pracy rąk. To rzeczy, które trudno oddzielić od pamięci o miejscu. Wiedza przekazywana przez gesty, codzienne praktyki i umiejętności. To, co przez lata było czymś zwyczajnym, a dziś coraz częściej trzeba odzyskiwać na nowo.
Pamięć, która zostaje w przestrzeni
Jednym z ważniejszych momentów tegorocznego spotkania będzie odsłonięcie pomnika pańszczyzny w Gorajcu. Wieczorem przejdziemy także procesją z pochodniami do krzyża pańszczyźnianego. To miejsce od lat przypomina o historii zniesienia pańszczyzny i pamięci o dawnych mieszkańcach tych terenów. W czasie przejścia i pod samym krzyżem wspólnie zaśpiewamy pieśni, które niosły pokolenia chłopów. Na zakończenie spotkamy się jeszcze na potańcówce z ZF Dusza, młodym zespołem związanym z muzyką tradycyjną Roztocza i pogranicza. Będzie muzyka grana na żywo, taniec i ten moment, kiedy oficjalny program zaczyna powoli przechodzić w zwykłe bycie razem. Bo Dzień Wolności Chłopskiej nigdy nie był u nas tylko wydarzeniem o historii. To próba odzyskiwania pamięci o ludziach, których przez bardzo długi czas właściwie nie było w opowieści o przeszłości.
Organizację tegorocznych obchodów można także wesprzeć poprzez trwającą zrzutkę, jednocześnie finansując Pomnik Wolności, który zostanie odsłonięty podczas Dnia Wolności Chłopskiej.
ZRZUTKA
Do zobaczenia w Gorajcu 🌾
