Tradycyjne tkactwo nie jest wyłącznie opowieścią o dawnym rzemiośle. To także sposób przekazywania wiedzy, budowania relacji i wzmacniania lokalnej tożsamości. Właśnie dlatego Gorajecki Uniwersytet Ludowy odwiedził Festiwal Tkacki „Podlaskie Sploty” w Białymstoku. By przyjrzeć się dobrym praktykom edukacyjnym, spotkać ludzi pielęgnujących tradycje i przywieźć do Gorajca nowe inspiracje.
Jak trafiliśmy na Festiwal Tkacki „Podlaskie Sploty”?
Jak to się stało, że znaleźliśmy się właśnie w Białymstoku? Podobno w świecie nie ma przypadków.
Podczas tegorocznego Dnia Wolności Chłopskiej w Gorajcu gościliśmy uczestników wizyty studyjnej. Wśród nich Agnieszkę Jakubicz, kierowniczkę Działu Kultury Ludowej Podlaskiego Instytutu Kultury. Rozmowy o edukacji kulturowej, pracy z lokalnym dziedzictwem i działaniach Gorajeckiego Uniwersytetu Ludowego szybko pokazały, że łączy nas więcej, niż mogłoby się wydawać. Jednym z tych wspólnych tematów okazało się tradycyjne tkactwo.
Nie było już więc powodów, by nie wybrać się do Białegostoku. Po raz kolejny odbywa się tam Festiwal Tkacki „Podlaskie Sploty” – jedno z najważniejszych wydarzeń poświęconych tradycyjnemu tkactwu w Polsce.
Gorajecki Uniwersytet Ludowy reprezentowała Iwona Pawelec-Burczaniuk – instruktorka rękodzieła, trenerka i animatorka kultury. Od lat związana z edukacją pozaformalną oraz działaniami na rzecz zachowania i twórczego rozwijania dziedzictwa kulturowego. Inspiracją dla jej pracy pozostaje również rodzinna historia. Babcia Franciszka była twórczynią ludową, a odkrywanie i rozwijanie tradycji tkackich stało się w ostatnich latach jednym z ważnych kierunków jej działań.
Tradycyjne tkactwo wciąż żyje
„Podlaskie Sploty” to znacznie więcej niż festiwal. To miejsce spotkania depozytariuszy tradycji, współczesnych twórców i twórczyń, edukatorów, badaczy oraz osób, które dopiero rozpoczynają swoją przygodę z tkactwem. W programie znalazły się wystawy, warsztaty, pokazy oraz piknik tkacki. Piknik był okazją do zobaczenia z bliska pracy na krosnach, rozmowy z rzemieślnikami i poznania tradycji tkackich z różnych regionów Polski.
Szczególne wrażenie zrobiło bogactwo podlaskiego dziedzictwa. Tkanina dwuosnowowa, perebory, sejpaki, krajki czy tradycyjne tkaniny lniane pokazują, jak różnorodne i wciąż żywe pozostają lokalne tradycje. Ważnym elementem festiwalu była także wystawa poświęcona lnowi – surowcowi, który przez stulecia stanowił podstawę wiejskiego gospodarstwa i codziennej pracy wielu pokoleń kobiet.
Nie tylko krosna, ale także sposób na przekazywanie wiedzy
Dla GULa wyjazd był przede wszystkim okazją do podglądania dobrych praktyk edukacyjnych. Interesowało nas nie tylko samo rzemiosło, ale również sposoby przekazywania wiedzy, budowania społeczności wokół tradycyjnych umiejętności i angażowania kolejnych pokoleń w odkrywanie lokalnego dziedzictwa.
To właśnie ten edukacyjny wymiar festiwalu okazał się jednym z najciekawszych. Spotkania z twórcami i twórczyniami pokazały, że tradycyjne rzemiosło można przekazywać w nowoczesny, angażujący sposób, bez utraty jego autentyczności. To cenna inspiracja dla działań realizowanych w Gorajcu.
Inspiracje dla Gorajeckiego Uniwersytetu Ludowego
W ostatnich latach GUL rozwija inicjatywy związane ze sztuką ludową i rzemiosłem. Między innymi poprzez projekt „Etnoperformance – wokół skrzyni wiannej”. Obecnie także działania realizowane w ramach projektu „Sztuka ludowa motorem zmiany w powiecie lubaczowskim”.
Coraz wyraźniej dostrzegamy, że tradycyjne umiejętności mogą być nie tylko sposobem ochrony dziedzictwa. To również narzędzie budowania relacji, wzmacniania lokalnej tożsamości i aktywizowania społeczności. Właśnie takie doświadczenia chcemy rozwijać i przenosić na grunt działań realizowanych przez Gorajecki Uniwersytet Ludowy.
Z Podlasia do Gorajca
Wracamy z Białegostoku z nowymi kontaktami, inspiracjami i przekonaniem, że tkactwo, podobnie jak wiele innych tradycyjnych rzemiosł, przeżywa dziś swój renesans. Nie dlatego, że jest niezbędne w codziennym życiu, ale dlatego, że daje ludziom możliwość tworzenia, spotkania i odnajdywania wartości w pracy własnych rąk.
Mamy nadzieję, że zdobyte doświadczenia i nawiązane podczas festiwalu relacje zaowocują kolejnymi działaniami edukacyjnymi oraz współpracą pomiędzy Gorajeckim Uniwersytetem Ludowym a środowiskami zajmującymi się ochroną i popularyzacją tradycyjnego tkactwa.
Relacja Iwona Pawelec – Burczaniuk
Redakcja Karolina Przesmycka
Foto Iwona Pawelec Burczaniuk/Podlaski Instytut Kultury