Przez dwa dni siedzibę Stowarzyszenia Folkowisko w Gorajcu odwiedzała młodzież ze starszych klas Szkoły Podstawowej w Łukawcu oraz uczniowie i uczennice Liceum Ogólnokształcącego w Lubaczowie. Warsztaty przyrodnicze dla młodzieży realizowane w ramach projektu „Kropla w Glebie” połączyły obserwacje terenowe, eksperymenty laboratoryjne oraz rozmowy o historii i lokalnej społeczności.

Projekt „Kropla w Glebie” skupia się na glebie jako jednym z najważniejszych elementów środowiska. To od niej zależy funkcjonowanie ekosystemów, rozwój roślin i retencja wody. Podczas warsztatów nie ograniczamy się jednak do teorii. Zamiast wykładów stawiamy na obserwację, doświadczenia i rozmowę. Takie podejście pomaga lepiej zrozumieć procesy, które zachodzą tuż pod naszymi stopami. Projekt powstał również z myślą o rozwijaniu oferty edukacyjnej, jaką stanowią warsztaty przyrodnicze dla młodzieży realizowane na Roztoczu.

Gleba widziana oczami jej mieszkańców

 

Jedna z grup rozpoczynała dzień od warsztatów „Zbilansowany ogród”, prowadzonych przez Martynę Burczaniuk, koordynatorkę projektu i studentkę biologii. Uczestnicy i uczestniczki wcielali się w różne organizmy, szukali swoich „stad” – poprzez zadawanie wzajemnych pytań, które prowadziły ich do odpowiednich grup ekologicznych. Odkrywali powiązania pomiędzy mieszkańcami ekosystemu oraz zdobyli wiedzę na temat producentów, destruentów i konsumentów.

Później przyszła pora na próbki gleby. Młodzież porównywała ich strukturę, wilgotność i właściwości. Zadanie wydawało się proste – wskazać najlepszą glebę. Szybko okazało się, że nie istnieje jedna odpowiedź. To, co sprzyja jednemu gatunkowi, dla innego może być problemem. W ten sposób rozmowa o ziemi stała się rozmową o różnorodności życia.

Warsztaty współprowadził Tomasz Gułkiewicz, student biologii i członek Samorządu Studenckiego. Podczas spacerów terenowych dzielił się przyrodniczymi ciekawostkami związanymi z Gorajcem i jego okolicą.

 

Spacer, podczas którego bohaterami były mrówki, pajęczaki i konie

 

Między zajęciami był czas na wyjście w teren. W Gorajcu przyroda znajduje się dosłownie kilka kroków od miejsca warsztatów, dlatego wiele tematów można było zobaczyć na żywo.

Tomek opowiadał uczestnikom między innymi o mrówczynce. To niewielki pajęczak, który wyglądem i sposobem poruszania przypomina mrówkę. Dzięki temu skuteczniej unika drapieżników. Takie zjawisko nazywamy mimikrą.

Rozmawialiśmy także o derkaczu, jednym z najbardziej charakterystycznych ptaków roztoczańskich łąk. Choć jego głos można usłyszeć z dużej odległości, sam ptak bardzo rzadko daje się zobaczyć. Uczestnicy poznali również historię rudnic budujących charakterystyczne kopce w lasach oraz glistnika jaskółcze ziele, rośliny od dawna wykorzystywanej w medycynie ludowej.

Naturalnym punktem spaceru była także zagroda koników polskich. To właśnie dzięki takim zwierzętom można utrzymywać cenne przyrodniczo łąki i pastwiska, które bez regularnego wypasu stopniowo zarastałyby krzewami i drzewami.

 

Kiedy gleba trafia do laboratorium

 

W tym samym czasie druga grupa pracowała przy stołach laboratoryjnych. Zajęcia prowadziła Maja Krzeczowska, studentka biologii oraz zastępczyni przewodniczącej  Samorządu Studentów Wydziału Biologii i Ochrony Przyrody Uniwersytetu Rzeszowskiego. W laboratorium wspierała ją Zuzanna Bogusz, studentka biologii, a za przygotowanie techniczne doświadczeń odpowiadał mgr Szymon Trela, pracownik zakładu botaniki i mykologii Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Na stołach pojawiły się próbki gleby, probówki, odczynniki i mikroskop. Uczestnicy badali odczyn gleby, sprawdzali jej wilgotność oraz analizowali zawartość fosforanów i azotanów. Porównywali próbki pobrane z różnych miejsc i próbowali znaleźć odpowiedź na pytanie, dlaczego ich właściwości potrafią się tak bardzo różnić.

Dużym zainteresowaniem cieszyły się doświadczenia pokazujące, że gleba jest środowiskiem pełnym życia. Polewanie próbek wodą utlenioną pozwalało obserwować reakcje związane z aktywnością mikroorganizmów. Uczestnicy korzystali także z mikroskopu oraz budowali proste filtry do oczyszczania wody z wykorzystaniem piasku, żwiru i węgla aktywnego.

Laboratoria były również okazją do pokazania, jak wygląda praktyczna strona nauk przyrodniczych. Zamiast gotowych odpowiedzi pojawiały się pytania, obserwacje i próby wyciągania własnych wniosków.

 

Od gleby do lokalnej społeczności

 

Trzecią część programu stanowiła lekcja obywatelska prowadzona przez Iwonę Pawelec-Burczaniuk ze Stowarzyszenia Folkowisko i Gorajeckiego Uniwersytetu Ludowego.

Rozmowa rozpoczęła się od prostego pytania: kto może wpływać na zmiany zachodzące wokół nas? Odpowiedzi prowadziły do tematów związanych z organizacjami społecznymi, działalnością mieszkańców i wspólnym działaniem na rzecz lokalnych społeczności.

Była to także okazja do poznania historii Gorajca. Uczestnicy usłyszeli o wielokulturowej przeszłości miejscowości, dawnych mieszkańcach oraz zmianach, jakie przyniósł XX wiek. Rozmawialiśmy również o współczesnych wyzwaniach związanych z życiem na terenach wiejskich oraz o działaniach realizowanych przez Stowarzyszenie Folkowisko.

 

Dwa dni pytań i obserwacji

 

Choć w warsztatach uczestniczyły dwie różne grupy młodzieży, wiele pytań powracało podczas wszystkich zajęć. Jak funkcjonuje gleba? Dlaczego jedne gatunki pojawiają się w określonych miejscach, a innych tam nie spotkamy? W jaki sposób przyroda wpływa na krajobraz? I co możemy zrobić, aby lepiej rozumieć miejsce, w którym żyjemy?

Właśnie wokół takich pytań powstał projekt „Kropla w Glebie”. Nie po to, by podawać gotowe odpowiedzi, ale by zachęcać do obserwowania, sprawdzania i samodzielnego wyciągania wniosków. Przygotowane aktywności pokazały również, że warsztaty przyrodnicze dla młodzieży nie muszą ograniczać się do nauki o roślinach czy zwierzętach. Mogą być okazją do poznawania historii miejsca, lokalnego krajobrazu oraz zależności pomiędzy człowiekiem a środowiskiem.

Warsztaty zostały przygotowane przez zespół Stowarzyszenia Folkowisko we współpracy z osobami związanymi z Uniwersytetem Rzeszowskim. To połączenie wiedzy przyrodniczej, edukacji terenowej i doświadczenia w pracy z młodzieżą pozwala pokazywać ekologię przez praktykę i bezpośredni kontakt z miejscem.

 

Zapraszamy do Gorajca

 

Warsztaty przyrodnicze dla młodzieży to jeden z najważniejszych elementów naszej oferty edukacyjnej. W Gorajcu organizujemy zajęcia terenowe, lekcje obywatelskie, porządkowanie ważnych historycznie i przyrodniczo miejsc, spacery po EkoSzlaku Gorajec oraz działania związane z lokalną historią, bioróżnorodnością i ochroną środowiska.

Jeśli szukacie miejsca, w którym można połączyć przyrodę, historię i praktyczne doświadczenia, zapraszamy do odwiedzenia Gorajca oraz zapoznania się z naszą ofertą

Projekt „Kropla w Glebie” realizowany jest przez Stowarzyszenie Animacji Kultury Pogranicza Folkowisko w ramach projektu Rural Voices 2030. Polskim partnerem projektu jest Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie. Projekt Rural Voices 2030 jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach programu DEAR.

Niniejsza publikacja powstała przy wsparciu finansowym Unii Europejskiej. Za treść niniejszego materiału odpowiada wyłącznie Stowarzyszenie Folkowisko i w żadnym wypadku nie może być ona uznawana za odzwierciedlenie stanowiska Unii Europejskiej.